//////

SYMULACJA

Symulacja nieinteraktywna. Repre­zentują ją filmy, zwłaszcza filmy animowane, pozwa­lające przekazać dynamiczne elementy złożonego procesu (reakcje chemiczne, prawa fizyczne, prawa mechaniki, funkcjonowanie maszyny, procesy biolo­giczne c:sy społeczne, rozwój przedsiębiorstwa itd.). Komputer wyposażony w wyspecjalizowane obwody pozwala na realizację tego rodzaju filmów animowa­nych. Dokonuje się syntezy obrazów zamiast fil­mowania rzeczywistości. W przyszłości takie filmy animowane przez komputer będą miały prawdopo­dobnie duże znaczenie pedagogiczne.Gry symulacyjne. Gry pedagogiczne, wspo­magane lub nie przez komputer, stanowią jedną z podstawowych metod edukacji systemowej. W spo­sób bardzo ogólny można zdefiniować grę jako dzia­łanie toczące się pomiędzy dwiema lub większą ilo­ścią osób podejmujących decyzję, zmierzającą do osiągnięcia celów (wygrania partii), biorąc pod uwa­gę przeszkody i ograniczenia (reguły gry). Gra jest więc modelem procesów i zasad odpowiadających wydarzeniom, sytuacjom i celom rzeczywistym.

PRZYSWOJENIE ELEMENTÓW

Moż­na tu posłużyć się „modułami autoinstrukcji’ (zawie­rającymi pytania i odpowiedzi, różne jednak od ksią­żek programowych, bo pozwalające na bardziej ela­styczne postępowanie) aż do programów nauczania wspomaganych przez komputer, wyspecjalizowanych w ściśle określonej dziedzinie.Przyswojenie sobie elementów kursu uzupełnione jest przez zestawy pozwalające na przeprowadzenie bardzo prostych doświadczeń, diapozytywy czy krót­kie filmy na taśmie 8 mm zsynchronizowane z tek­stem nagranym na kasetach, gry i modele. Całość tworzy pakiet multimediów. Metoda audiowizualna ma więc swoje miejsce w takim pakiecie, ale jest włączona w kompletny system pedagogiczny.Drugą zasadą jest wzajemne oddziaływa­nie (interakcja). Najczęściej używanym sposobem jest tu symulacja. Chodzi o odtworzenie modelu rze­czywistości i uruchomienie go tak, jakby przedsta­wiał jeden z aspektów tej właśnie rzeczywistości. Symulacja w procesie kształcenia może przy­brać różne formy.

PODSTAWOWE METODY: AUTOINSTRUKCJA I SYMULACJA

Temat pochodzenie życia sprzyja zbliżeniu takich dyscyplin jak astrofizyka, fizykochemia, geo­logia, biologia molekularna, biochemia, teoria ewo­lucji i ekologia.Dzięki tematowi produkty gospodarstwa rolnego (żywnościowe lub zwierzęce) można po­łączyć elementy mikrobiologii, żywienia i dietetyki, higieny czy też problemy związane z procesem fer­mentacji i zapobiegania chorobom.I wreszcie, przyswojenie sobie faktów nie może być oderwane od zrozumienia związków, jakiś istnie­ją między nimi. Zasada ta obowiązuje na wszystkich szczeblach nauczania. Jedynie sposoby zmieniają się i przystosowują do poziomu wiedzy.Pierwszą zasadą jest pozwolenie uczniowi na przy­swajanie wiadomości według właściwego mu rytmu. To jest autoinstrukcja. Stosowane metody różnią się w zależności od poziomu nauczania.

WYKORZYSTANIE TEMATÓW

Wykorzystać tematy integracji wertykalnej. Chodzi tu o tematy ogólne pozwalające połączyć licz­ne dyscypliny i liczne stopnie skomplikowania wo­kół centralnej osi. To właśnie próbowałem zrobić w rozdziałach poświęconych energii, informacji i cza­sowi. Jednak, w zależności od poziomu wiadomości, można wykorzystać tematy bardziej konkretne.A oto kilka przykładów zapożyczonych z dziedzi­ny nauk przyrodniczych. Wokół pojęcia dryfowa­nia kontynentów możnk nauczyć dopełniają­cych aspektów dyscyplin, takich jak geografia, bio­logia, geologia czy ekologia. Na wyższym poziomie: geofizyka, paleontologia, genetyka czy klimatologia.Wykorzystując krew i hemoglobinę jako temat centralny można uwydatnić wiele praw i pod­stawowych zasad z następujących dyscyplin: fizyka, chemia organiczna, biochemia, biologia molekular­na, fizjologia, cybernetyka i genetyka.

PRECYZYJNE DECYZJE

Wystrzegać się zbyt precyzyjnych definicji, któ­re grożą spolaryzowaniem i stępieniem wyobraźni. Koncepcja czy nowe prawa winny być studiowane pod różnymi kątami i umieszczane w różnych kon­tekstach. Prowadzi to raczej do wzajemnego wzboga­cania koncepcji, dzięki pośrednim ich oświetleniom, niż do mechanicznego używania definicji.Wydobyć znaczenie wzajemnej przyczynowości, wzajemnej zależności i dynamiki właściwej syste­mom złożonym, posługując się tymi dyscyplinami, w których zakres wchodzi trwanie i nieodwracal­ność, jak biologia, ekologia czy ekonomia. Nawet na poziomie elementarnym podstawy edukacji systemowej mogą być przedstawione przez modele opisowe czy modele rozumowe, stosowane w tych dyscyplinach jako dopełnienie matematyki, fi­zyki i chemii w tradycyjnym nauczaniu.

PODSTAWOWE ZASADY

Ogólne ujęcie nowej edukacji zgodne jest natural­nie z ujęciem systemowym omawianym w drugiej części. Chciałbym tu jedynie dorzucić kilka elemen­tów natury praktycznej, o charakterze bardziej pe­dagogicznym.Unikać ujęcia jednokierunkowego czy sekwencjonalnego. Ujęcie tradycyjne polega na wyodręb­nieniu A po to, by móc zrozumieć B, studiowane z kolei szczegółowo, aby można było dobrać się do C. Nie bardzo wiadomo, do czego zmierza profesor. Pozostaje jedynie nadzieja, że przyda się to w przszłości.Ujęcie systemowe w nauczaniu polega na kilka­krotnym dochodzeniu, ale na różnych pozio­mach, do tego, co ma być zrozumiane i przyswo­jone. Materiał przeznaczony do nauczenia poznaje się kolejnymi dotknięciami, idąc po drodze w formie spirali: najpierw obejście całości przedmiotu, aby go ograniczyć, ocenić trudności i nieznane terytoria.